Hikâyede Bakış Açıları ve Anlatıcı Türleri

Hikayede-Bakis-Acilari-Anlatici-TurleriBilindiği üzere hikayeler; yaşanmış ya da yaşanması imkan dahilinde olan, okuyuculara haz verecek biçimde anlatılan yazılardır. Hikâyelerde zaman, mekan ve kişi kavramları olduğu gibi anlatıcı türleri ile bakış açıları da mevcuttur. Bir başka deyişle; olayları kişi, zaman ve mekan örgüsünde hayalimizde canlandırabilmemizi sağlayan esas şey hikayedeki bakış açıları ile anlatıcı türleridir.
 Hikayede bakış açısı ; anlatımda olay, mekan, zaman ve karakterleri yargılama tavrı ile ele alış biçimidir. Anlatıcı ise hikayede olayları anlatan kişidir. Buna göre hikayede bakış açıları ve anlatıcı türleri şunlardır:

1) Kahraman Bakış Açılı Birinci Tekil (Ben) Anlatıcı:


 Kahraman Bakış Açısı:Bu anlatım türünde hikayede anlatıcı, hikayenin kahramanlarından biridir. Bu anlatıcı, hikayenin ana kahramanı da olabilir geri plandaki kahramanlardan biri de olabilir. Ortak nokta kahramanın olayları kendi bakış açısı ile gördükleri, duydukları ve yaşadıkları çerçevesinde anlatmasıdır.

Kahramanın birinci tekil şahıs ağzıyla konuştuğu bu anlatıcı türü samimi bir üsluptadır. Türk edebiyatında daha çok otobiyografi, günlük, hatıra defteri ve mektup tarzındaki eserlerde bu bakış açısı kullanılır.

Örnek:
"Kaç dakika koştum, bilmiyorum. Kaç sokaktan geçtim; kaç insana çarptım kimbilir. Eve varınca can havliyle kapıyı yumruklamaya başladım. Açan yoktu. Yoksa söylenenler doğru muydu? O an aklımı kaçıracağımı sandım..."


2) Hakim Bakış Açılı Üçüncü Tekil (O) Anlatıcı


Hikayede bakış açıları türlerinden biri olan hakim bakış açısı anlatım türü için ayrıca ilahi bakış açısı adı da kullanılır. Bu anlatıcı türünde hikayedeki olaylar 3. tekil şahıs gözünden yani "O" diliyle anlatılır. Bu üçüncü tekil şahıs yazar ya da anlatıcı adıyla da anılır. Anlatıcı, hikayede olan olayları hatta kişilerin aklından geçirdiği şeyleri bile bilir. İlk olarak destanlarda kullanılmış olan hakim bakış açısı anlatım türü daha sonra romanlarda ve hikayelerde kullanılmaya da başlanmış olup günümüzde hâlâ en çok kullanılan bakış açısı türlerinden biridir.

Örnek:

"Nermin, Ufuk'tan iki yaş küçüktü ama kim görse Ufuk'tan küçük kardeş sanırdı. Nermin, hanımefendi tavırlarıyla genç kız gibiydi. Ufuk'sa sokakta arkadaşlarıyla top peşinde koşturuyor; en fazla iki gün kavga etmeden durabiliyordu. Kolları, bacakları yara bere içindeydi. Anne babası haşarı oğullarından yaka silker olmuşlardı ama neden yaşının gereği gibi davranmadığı konusuna kafa yoran yoktu. Aslında Ufuk yaralı bir çocuktu. Kırgın kalbinden neler neler geçiyordu..."

3) Gözlemci Bakış Açılı (Ben veya O) Anlatıcı


Bir diğer adı müşahit bakış açısı olan gözlemci bakış açılı anlatıcı türünde anlatıcı olayları "ben" ya da "o" diliyle anlatır. Yaşananlara yalnızca dış görünüş itibariyle şahit olduğundan karakterlerin aklından geçenleri bilemez. Bir nevi olayların yansıtıcısıdır.

Örnek:
"Yaşadıkları yer eski bir Yunan köyüymüş. Hırsızlık, yolsuzluk yeni yeni türemiş. Önceden iki halk bir arada barış ve güven içinde yaşarlarmış. Bu köyde bir keşiş varmış. Üstü başı bakımsız, doksan yaşlarında bir pîr-i faniymiş. Etliye sütlüye karışmadığı halde insanlar ona pek iyi gözle bakmazlarmış. Çocuklar da ondan korkarlarmış..."

4) Çoğulcu Bakış Açısı ve Anlatıcıları


Anlatımda bakış açıları türlerinden birden fazlasının aynı hikayede geçmesi çoğulcu bakış açısı ve anlatıcı örneğidir. Örneğin hikayede bir olay kahraman bakış açılı anlatıcı türünde anlatılırken bir de hakim bakış açılı anlatıcı devreye girer. Böylece aynı olayı farklı kahramanların gözüyle değerlendirme; daha inandırıcı ve ilgi çekici hâle getirme olanağı elde edilir.

Mario Levi'nin Yanlış Tercihler Meselesi ile Oğuz Atay'ın Bir Bilim Adamının Romanı adlı eserlerinde bu bakış açısı kullanılmıştır.


İlahi (Hakim) Bakış Açısı Nedir

Tanrısal, veya Hakim bakış açısı da denilen İlahi bakış açısı ile ilgili derinlemesine yazımızı buradan inceleyebilirsiniz.


Yorum Gönder

2 Yorumlar