İlahi Bakış Açısı Nedir? Hakim Bakış Açısı Örnekleri Hakim Bakış Açısı Nedir?


ilahi-bakis-acisi-hakim-bakis-acisiTanrı’nın her şeyi görme, duyma ve olaylara hakim olma sıfatlarından yola çıkılarak edinilen bakış açısına ilahi (Tanrısal) bakış açısı denir. Tanrısal bakış açısının bir diğer adı da hakim bakış açısıdır. Edebi metinlerde olaylar anlatırken her şeyden haberdar olan Tanrısal anlatıcı olayın merkezi konumundadır. Zaman, yer ve mekân anlatıcı için sonsuzdur. Anlatıcı nerede aranırsa orada daima hazır ve hakim konumdadır.

Destandan öykünerek roman içinde kendine yer bulmuş bu bakış açısında, yazarın olanakları sınırsız hale gelir. Bu geniş olanakların sayesinde yazar adeta bir Tanrı gibi her olayı önceden hisseder, gelecek ve geçmiş konusunda kesin bilgiler verir, yazıya tüm hatlarıyla bir ilahi güç katar.

İlahi bakış açısını yorumlarken yazıda en belirgin özelliğin anlatılan olay örgülerinde her zaman müdahalede bulunan ve bilgiler aktaran bir anlatıcının var olduğunu söylenebilir. Yazı ilk okunduğu vakit anlatıcının yazar olduğu hissedilse bile bazen anlatılan olay bir yazar anlatımından çıkar ve yazıda yazardan beklenenden daha çok ya da daha az yazarla bir bağı bulunmayan düşünceler de ortaya çıkabilir. Gerçekte var olmadığı halde var olduğu düşünülen anlatıcı metinde yazarın özel dil ve anlatımını kullanarak bulunduğu yeri, metinde geçen kahramanları ve hayata dair bakış açılarını nakletmesi sebebiyle yazıda ortaya çıkan edebiyatımızda hakim olan bu bakış açısına bir diğer anlamıyla yazar-anlatıcı adı da verilebilir.

Eserde anlatıcı olaylara, kahramanlara yaşanan ve yaşanacak her şeye bir kâhin edasıyla yaklaşır. Kahramanın kafasından geçen her şeyi biliyormuş gibi anlatır ve bir saniye sonrasında neler olacağını bilir. Geleceğe atıf yaparak olaylar ve şahıslar arasında bağlantı kurar. Anlatıcının eseri okuyan insanı unutmadığı zamanlarda olur. Okuyucuyla ikili diyaloğa girer, eseri okuyan kişiye yol gösterir, akıl verir ayrıca öğür vermekten de hiç çekinmez. Anlatıcı üçüncü tekil şahıs diliyle konuşarak hem eseri, hem eserde yer alan karakterleri hatta okuyucuları dahi kendisi yönetir.

İlahi Bakış Açısı Özellikleri

-Anlatıcı eserde geçen olayların içerisine dahil değildir.

-Anlatıcı olaylara müdahil olmadan dışarıdan gözlem yapar ve olaylara geniş bir bakış açısı ile yaklaşır.

- Sadece Tanrıya haiz olan her şeyi bilme özelliği gibi anlatıcı da her şeyi biliyormuş gibi anlatır.

-Eserde anlatıcı kahramanların geçmişte yaşadıkları en mahrem sırlarını en ince ayrıntısına kadar bilir, çok mükemmel bir akıl okuyucudur.

-Anlatıcı kendine ait bakış açısı ile olayları anlatırken istediği yerleri özetler ya da doğrudan anlatabilir.

-Anlatıcı eserde yer alan kahramanların bildiği her şeyin daha fazlasını bilir.

-Anlatıcı yaşanan ve yaşanacak olaylara tam anlamıyla hakim olduğundan dolayı olayları yorumlaması adeta bir sanata dönüşür.

-Eserde var olan anlatım üçüncü tekil şahıs anlatımıdır.


İlahi Bakış Açısı En Çok Hangi Türlerde Kullanılır?

İlahi bakış açısının hakim olduğu genellikle realist roman ve hikâyelerdir. Bu anlatım yönteminde anlatıcı en üstün olduğundan dolayı istediği zaman istediği bilgiyi verme hakkı kendisinde mevcuttur. İlahi bakış açısı için kimilerinin tersten perspektif olarak tanımladığı olmuştur. Tersten perspektif hali yalnızca Tanrıya özgüdür. Yani insan gözünün görüp algılayamadığı noktaları anlatıcı görüyormuşçasına anlatır ve özetler.

Felsefe dünyasının bazı ünlü kuramcıları İlahi bakış açısının zamanla zayıflatıp yıpratıldığını iddia etmektedir. Felsefi kaynaklarda da yerini bulan Tanrısal bakış açısı “ben” merkeziyetçiliği ile örtüşmüş fakat dışarıdaki toplumda yer alan bazı kesimlerin “ben” algısına sıcak bakmadığı da görülmüştür.

Bazı çağdaş filozofların düşüncelerine göre “ben” kavramının içinde bulunduğu durum ile “İlahi bakış açısı” birbirleri ile zıtlaşmaktadır. Descartes “cogito ergo sum” yani “düşünüyorum, öyleyse varım sözlerinde yer alan felsefik düşüncede Descartes burada söylediği sözün değiştirilebileceğini serbest radikallere bağlandığını ve gramerle ilintili olduğunu söylerken “İlahi bakış açısı ”için felsefe insanları anlatıcıda Tanrısal kibir olduğuna dem vurup bu öznel bakış açısının yozlaştığını söylerler.

İlahi bakış açısı okuyucunun dikkatini çeken ve merak uyandıran anlatım tarzlarından biridir. Bir hikâyede yer alan hakim bakış açıcı okuyucu kendine çeker ve anlatıcının özellikle gelecekten haber verdiği bölümlerde okuyucu adeta sözcüklere ve tümcelere kitlenir. İnsan doğası gereği zaten yaratıcı düşünen ve sezgileri kuvvetli olan bir varlıktır. Bu yüzden romanda, hikâyede veya başka bir türde karşısına çıkan bu yazar-anlatıcı tarzı aslında kendi inanış meselesinden dolayı da cezbedicidir.

Klasik anlatım tarzlarında da karşımıza çıkan İlahi bakış açısı özellikle hikâye içinde hikâye yaratmaya sebep olur. Son zamanlarda çağdaş yazarların da bu anlatım şeklinde örnekler verdiği görülmüştür. Bununla birlikte edebiyat akımları konusunda ilgi çeken bu anlatım tarzı günümüz edebiyat kitaplarında da sıkça görülmektedir.

İlahi Bakış Açısı Türünde Örnekler Veren Yazarlar

Tanrısal bakış açısını geniş kadrolu roman, öykü, hikâye ve tiyatrolarda görmek mümkündür. Tanrısal bakış açısını yerli ve yabancı yazarlarda görmek mümkündür. Küçük Prens’in yazarı Antoine de Saint ve Küçük Ağa’nın yazarı Tarık Buğra bu anlatım türünde örnekler vermişlerdir. Bu yazarlara ek olarak Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Ömer Seyfettin’in bazı hikâyeleri ve çağdaş birtakım Nietzsche gibi felsefe düşünürleri örnek olarak gösterilebilir.


İlahi Bakış Açısı İçin Bazı Alıntı Metin Örnekleri

Aşağıda yer alan yazılardan yapılan alıntı metinler İlahi bakış açısını anlamaya yardımcı olabilir.

1)“Koca bir tomurcuğun oluşmasına tanıklık eden Küçük Prens, bunda doğaüstü bir güzelliğin saklanmış olduğunu sezinledi. Nedir ki çiçek, güzelliği için gerekli hazırlıkları yeşil odasının çatısı altında tamamlamakla yetiniyordu. Kılı kırk yararak seçiyordu renklerini. Uslu uslu süsleniyordu. Öyle herkesin bildiği gelincikler gibi buruşuk giysilerle çıkmak istemiyordu ortalığa. Göz alıcı güzelliğini eksiksiz sunmak istiyordu. E, ne demeli? Gösteriş meraklısının biriydi işte! Kısaca, gizemli hazırlığı günlerce sürdü.” (Antoine de Saint-Extıpery, Küçük Prens)

2)"... Ve bunlar sefaletlerinden bîhaber görünüyorlardı. Kendilerini alıp götürecek, uzaklara pek uzaklara götürecek bir araba, bir sedye, bir tabut, bir kasırga, bir yıldırım, bir şey bekliyorlardı. Fakat yüzlerine bakan bulunmuyordu. Bir zabit, bir hasta bakıcı yoktu..." (Ahmet Hikmet Müftüoğlu)

3)“Küçük Ağa hücresine çekildikten sonra yeni tanıştığı bu insanları geç vakte kadar düşündü, bazı cümlelerin üzerinde uzun uzun durdu. Bütün bunlardan sonra vardığı neticeler şunlardır: Bir kere Ankara umduğu ve sandığı gibi kuvvetli bir düzenin merkezi değildi, fakat umduğundan da, sandığından da çok daha büyük, çok daha önemli karakter kazanmaya istidatlı görünüyordu. Bunu sezmek Küçük Ağa’nın başını döndürdü. Bugünkü panoramaya bakınca birbiriyle güç bağdaşan, hatta bağdaşmaya şansı bulunmayan, zira kimi tiksindirici, kimi ümit ve şevk kamçılayıcı, kimi insanı kara kara düşündüren, kimi de hayran eden detaylar göze çarpıyordu.” Tarık Buğra Küçük Ağa

4)”İşittiği cümleler yüzünden hayal kırıklığına uğrayan Zeynep, önce bunu kafasına hiç takmıyormuş gibi görünmeye çalıştı fakat sonra bu cümlelerin kendisinde büyük bir duygusal travma yarattığı her halinden belliydi. Orada olmamak için yerin yedi kat altına girmeyi kesin tercih ederdi. Bu yüzden birdenbire kendisine gelmeli ve bu durumu toparlamalıydı. Sakin bir tavır takındı, yanında duran iskemleye oturdu, kendisine herhangi bir soru sorulmasını da istemiyordu”.

Yorum Gönder

3 Yorumlar

  1. roman yazarı13 Ocak 2019 20:41

    Bence en güzel romanlar genelde ilahi bakış açısıyla yazılan romanlar oluyor ben öyle düşünüyom nedense öyle seviyorum.

    YanıtlaSil
  2. Hakim bakış açısı ile yazılan romanlar genelde insan okuduğunda sanki kendiside izleniyor hissi yaratıyor bazen :)

    YanıtlaSil
  3. İlahi bakış açısı yazılan içinde sadece gözlemci olmak yani hiç bir şeye dokunmadan etmeden sadece gözlemlemek ilahi bakış açısıdır.

    YanıtlaSil