Medeni Hukuk Gerçek Kişinin Ehliyetleri | Kanuni Ehliyet Nedir?


ergin-olmak-18-yas-kucuklerin-evlenmesiKanuni Ehliyet Nedir?

Hak Ehliyeti: Hak ve borç sahibi olabilme ehliyetidir, tam ve sağ doğmak şartı ile ana rahmine düşmekle kazanılır. Doğumdan sonra bir saniye nefes alıp ölme durumunda dahi hak ehliyeti oluşmuştur, doğumdan bir uzvun eksik olması hak ehliyetine engel teşkil etmez.

Fiil Ehliyeti: Kişinin hakkını kullanabilme, kendi işlem ve eylemleriyle hak sahibi olma ve borçlanabilme iktidarıdır. Yani hak ehliyetinden farklı olarak pasif değil aktif bir ehliyettir. Bir kişinin fiil ehliyetine sahip olabilmesi için üç şartı taşıması gereklidir.

1)      Ayırt Etme Gücüne Sahip Olması: Kişinin yaptığı davranışın farkında olması, mümeyyiz olması gereklidir. Kişinin akıl sağlığı, yaşı, sarhoşluğu, akıl hastası olması gibi durumlar ayırt etme gücünü etkileyen durumlardandır.
2)      Ergin Olmak: Erginlik ülkemizde 18 yaşını doldurmakla başlar, 18 yaşından küçükler kendilerini borç altına sokacak bir işlemi gerçekleştiremezler. 18 yaşından küçük ergin olabilmek için evlilik  veya mahkeme kararı gereklidir.

  • 17 yaşını doldurmuş kişiler yasal temsilcilerinin izni ile evlenip ergin olabilirler.
  • 16 yaşını doldurmuş kişiler hamilelik durumu varsa yasal temsilcinin izni aranmaksızın evlenip ergin olabilirler.
  • 15 yaşını doldurmuş kişiler kendi isteği ve velisinin izni ile mahkeme kararıyla ergin olabilirler. Veli yoksa vasinin görüşü alınır ve vesayet makamı onayıyla ergin olabilir.


18 yaşından küçük olup evlilik ile veya mahkeme kararıyla ergin olanlar kanunda 18 yaşın doldurulması istenilen durumlardan faydalanamazlar.

Örnek: 15 Yaşını doldurup mahkeme kararıyla ergin kılınan kişi evlenemez. Velayeti kalktığı için 17 yaşında evlenebilir.

Örnek 2: 17 Yaşını doldurup evlilik ile ergin olan kişi 18 yaşında olmadığı için 18 yaş aranan mekanlara giremez, büfeden sigara alamaz, ehliyet alamaz ve oy kullanamaz.

3)      Kısıtlı Olmamak: Fiili ehliyete sahip olmanın olumsuz şartıdır. Buna göre;

  • Akıl Hastalığı
  • Akıl Zayıflığı (Alzeimer)
  • Savurganlık (Kumar)
  • Alkol veya Uyuşturucu Madde Bağımlılığı
  • Olağan Yönetim İşlerini Yönetememek
  • Bir Yıl veya Daha Uzun Özgürlüğü Bağlayıcı Ceza Almak 

           Hallerinden birinin varlığı halinde kişi kısıtlanır.


FİİL EHLİYETİNE GÖRE KİŞİLERİN SINIFLANDIRILMASI


a)      Tam Ehliyetliler: Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişiler tam ehliyetlilerdir. Tam ehliyetliler her türlü hukuki işlemi tek başına yapabilirler. Bu kişiler haksız fiillerinden sorumludurlar ve dava ehliyetleri de tamdır.
b)      Tam Ehliyetsizler: Ayırt etme gücünden yoksun kişiler tam ehliyetsizdir. Bu kişilerin ergin olması ya da vesayet altına alınmamış olmaları tam ehliyetsizlik hallerini etkilemez.

Yasal temsilcisi izin versin vermesin yaptıklarının sonuçlarından sorumlu değildir, butlanla hükümsüzdür. Ancak istisna olarak evlilik, vasiyetname ve miras sözleşmesinde geçersizliği hakim resen dikkate almaz itiraz edilmesi gereklidir.

c)      Sınırlı Ehliyetsizlik: Ayırt etme gücü olup ergin olmayan veya kısıtlı olan kişiler sınırlı ehliyetsizlerdir. Fiil ehliyetin şartlarına tam sahip olmayanlardır, genelde velayet ve vesayet altındadırlar. Kendilerini borç altına sokan işlemleri yasal temsilcilerinin izniyle yapabilirler.

Örnek: 40 Yaşında kısıtlı A à B kişisiyle bilgisayar satış sözleşmesi imzalıyor. B tam ehliyetli olduğu için işleme bağlıdır, eğer A kişisinin vasisi onay verirse  işlem geçerlidir onay vermezse işlem baştan geçersizdir.

Sınırlı ehliyetsizler yasal temsilcisi onay verse dahi;


  • Bağışlayamazlar
  • Kefil olamazlar
  • Vakıf kuramazlar
  • Rekabet yasağı sözleşmesi yapamazlar
  • Miras sözleşmesi yapamazlar


Kendilerini borç altına sokmayan işlemleri tek başına yapabilirler, bağış yapamaz ama alabilirler.
Kendilerine sıkı sıkıya bağlı hakları tek başına kullanabilirler ancak evlilik, isim değişikliği talebi, evlilik dışı çocuğu tanıma kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar olmasına rağmen yasal temsilci rızasıyla kullanılabilir.

d)     Sınırlı Ehliyetlilik: Fiil ehliyetinin şartlarına sahip olmakla birlikte kısıtlamayı gerektirecek kadar ağır durumun olmadığından kısıtlanmamış ancak tedbir amaçlı kendisine bazı işlemleri yaparken onayı gerekli olan yasal danışman atananlar ve evli kişiler sınırlı ehliyetli sayılırlar, ehliyetleri vardır fakat bazı durumlarda sınırlıdırlar.

          Danışman Atananlar
  • Dava açma, Sulh olma, Tahkim
  • Taşınmazların alımı, satımı ve rehnedilmesi
  • Kıymetli evrak alımı, satımı ve rehnedilmesi
  • Ödünç alma ve verme
  • Kefil olma
  • Kambiyo taahhüdü altına girme

          Durumlarında yasal danışmanından onay almak zorundadır.

          Evliler
  • Kefil olmak için eş izni aranır (Ticari kefalet hariç)
  • Evlat edinmek için eşin izni aranır.
  • Aile konutuyla ilgili işlem yapma
  • Eşlerin birbiriyle paylı malik olması halinde eşten izin gereklidir.


Yorum Gönder

0 Yorumlar