ÖZEL MAHKEMELER VE GENEL MAHKEMELER NELERDİR?


Adli yargı mahkemeleri arasındaki ilişkiler, görev ve yetki ilişkisi olarak ortaya çıkar. Görev ilişkisi; bir dava ya da çekişmesiz yargı durumunun adli yargı hukuk mahkemelerinden hangisi tarafından görüleceğini belirleyen kurallar bütünüdür. Özel mahkemeler ve genel mahkemeler, kişiler arasındaki ve devletler arasındaki hukuksal problemleri çözmek için kurulmuşlardır.
Yetki ilişkisi ise; coğrafi olarak bir davaya hangi yer mahkemesinde bakılacağını belirleyen kuralları ifade eder.

MEDENİ YARGI HUKUK MAHKEMELERİ

Bu mahkemeler ilk derece mahkemeleri, ikinci derece mahkemeleri ( bölge adliye mahkemeleri) ve üçüncü derece mahkemeleri (Yargıtay) olmak üzere 3 derecelidir. Bu mahkemeler arasında dikey bir görev ilişkisi vardır.
Bir dava ilk olarak ilk derece mahkemelerinde görülerek karara bağlanır. Bu mahkemeler hüküm mahkemeleridir. İlk derece mahkemelerinin verdiği kararlara itiraz mercii ile ikinci derece yani istinaf mahkemeleri olarak bilinen bölge adliye mahkemeleridir.
Bölge adliye mahkemesinden gelen kararlara karşı üçüncü derece mahkeme olan Yargıtay’a başvurulur. Bu yola temyiz yolu da denmektedir. Temyiz mahkemesi, istinaf mahkemesinin verdiği kararı bozabilir, düzelterek onama kararı verebilir ya da mahkemenin kararını olduğu gibi onama yapar. Kural olarak ilk derece mahkemesinin hükmü sonuçlanmadan istinaf ya da temyiz yoluna başvurulamaz.
Ancak bazı durumlarda, istinaf veya Yargıtay, ilk derece mahkemesi olarak görevlendirilir.

MEDENİ YARGI İLK DERECE MAHKEMELERİ

Medeni yargı ilk derece mahkemeleri, hak aramanın ilk basamağını oluşturur. Genel mahkemeler ve özel mahkemeler olarak ikiye ayrılır.
Özel mahkemeler; belli kişiler arasındaki veya belli nitelikteki uyuşmazlıkların çözülmesi amacıyla kurulan mahkemelerdir. Bir uyuşmazlık giderileceği zaman, olayın niteliğine göre, uyuşmazlık çözümü için hangi mahkemeye başvurulacağı tespit edilmelidir. Dava ilk olarak özel mahkemede açılmalı aksi halde genel mahkemeye başvurulmalıdır.


ÖZEL MAHKEMELER VE GENEL MAHKEMELER

İcra Mahkemeleri
İcra mahkemeleri en özel mahkemelerin başında gelmektedir. İcra İflas Kanunu ile diğer kanunlarda kendilerine verilen işleri yapmak için kurulmuş mahkemelerdir. Eski ismiyle İcra Tetkik Mercii olarak da bilinmektedir. İcra mahkemeleri hürriyeti bağlayıcı ve kesin hükümde kararlar verebilir.
İcra mahkemesi iş durumunun yoğunluğuna bağlı olarak Adalet Bakanlığı tarafından HSYK’nın oluru alınarak kurulur. Kurulan adliyedeki icra daireleri de buna göre numaralandırılır. 1.İcra, 2.İcra gibi.
İcra Mahkemeleri;
•          Yapılan şikâyet üzerine icra ve iflas dairelerini denetler.
•          Konkordato komiserliğinin, alacaklılar toplanmasının ve alacaklılar kurulunun işlemlerini
şikayet halinde denetler.
•          Alacaklının itirazın kaldırılması talebini, alacaklı veya üçüncü kişilerin açtığı istihkak
davalarını, üçüncü kişinin hukuka aykırı beyanı üzerine açılan tazminat davalarını, icra suçu söz konusu olduğunda borçlunun ya da üçüncü kişinin cezalandırılması taleplerini inceler.
•          İflas dairesi üyesi seçer.
•          Konkordato komiserini görev atamasını yapar.
•          Konkordato mühleti verir.


Mahkemeler

Aile Mahkemeleri
Her ilde ve nüfusu 100 bini geçen ilçelerde Asliye derecesinde olmak ve tek hakimle çalışmak suretiyle kurulurlar. Adalet Bakanlığı tarafından HSYK’nın oluru alınarak kurulur. Aile mahkemelerinin kurulmadığı yerlerde yetki Asliye Hukuk Mahkemelerindedir.
Yazılı yargılama usulüyle çalışılır. Adli tatile tabi olduklarından, adli tatilde dava görülemez.
Aile mahkemesinde dava sırasında sosyal çalışmacı, psikolog ve pedagog bulundurulması zorunludur.
Bu mahkemelerde görev yapacak hakimlerde de belli şartlar aranmaktadır. Atanacakları bölgeye hak kazanmış, tercihen evli, çocuk sahibi, 30 yaşını doldurmuş ve aile hukuku alanında lisansüstü eğitim yapmış hakimlerden seçilmektedir.
Ayrıca mahkeme bünyesinde görev yapacak uzman kişileri de tercihen evli ve çocuklu olmaları gerekmektedir.
Aile Mahkemeleri görevi;
  • Aile mahkemesi görevine giren dava ve işlere bakar.
  • Nişanlanmada hediyelerin iadesi, nişan bozulması nedeniyle açılan tazminat davalarına
bakar.
  • Mal rejiminin tasfiyesine bakar.
  • Velayet ve evlat edinme ile ilgili davalara bakar.
  • Yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi işlerine bakar.
Tüketici Mahkemeleri
Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklarla ilgili davalara bakan mahkemelerdir. Tüketici mahkemelerinin iş yükünü azaltmak ve daha basit ve hızlı çözümler için de tüketici kalem heyetleri oluşturulmuştur.
8.480,00 TL.’nin altında kalan miktarlarda başvuru tüketici kalem heyetine yapılırken, bu sınırın üstü bedeller için şikayetler ise Tüketici mahkemesine yapılmaktadır. Bu miktarlar her yıl değişebilmektedir ve buna göre ilan edilir. 
Tüketici kalem heyeti kararları icra konusu olabilir. Örnek verecek olursak bankaların tüketiciden kesmiş olduğu dosya masrafı gibi giderler, tüketici kalem heyetine başvurularak geri iadesi talep edilebilir. İadeye karar verilirse kişi kararı alınca ya bankaya başvurur ya da icra yoluyla alacağını faizi ile birlikte talep eder.
Tüketici mahkemelerinde görülen davalar basit yargılama usulüne tabidir ve davacı tüketici kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir.
İş Mahkemesi
İş Mahkemeleri, iş uyuşmazlıklarından doğan dava ve işleri görmek üzere kurulmuş genel mahkemelerdir. Tek hakimle görev yapar. İş mahkemesinin kurulamadığı yerlerde yetki Asliye hukuk mahkemelerindedir. Asliye Hukuk mahkemeleri iş mahkemesi sıfatıyla görev yapar ve davaları karara bağlar.
İş mahkemeleri; İş Kanunu, Sendikalar ve toplu iş sözleşmesi kanunundan doğan SGK ve sigortalı arasındaki uyuşmazlıklar, Deniz İş Kanunu ve BAĞ-KUR ile ilgili davalara bakar.
Bu davalar, işçinin ikametgahının olduğu yer ve işyeri için yetkili yer mahkemesinde bakılmaktadır.
Kadastro Mahkemesi
Her ilin merkez ilçesi ve diğer ilçelerin idare sınırları içinde kalan yerler, kadastro bölgesi olarak adlandırılır ve her kadastro bölgesinde, bölgedeki dava iş sayısına göre yeterli sayıda kadastro mahkemesi kurulur. Kadastro mahkemesinin kurulmadığı yerlerde yetkili mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Bu davalarda yargılama basit usule tabidir.
Dava açıldığında duruşmaya kimse gelmese bile dosya üzerinden karar verilir.
Kadastro mahkemeleri adli tatile tabi değildir.
Bir mirasçı diğerinin izni olmadan davayı açabilir ve yalnız başına davaya devam edebilir.
Sulh Hukuk Mahkemesi
Sulh Hukuk Mahkemesine giren işler; kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar, aksine bir düzenleme olmadıkça çekişmesiz yargı işleri, kira sözleşmesinden doğan davalar, taşınır ve taşınmaz mallarda zilyetliğin korunmasına yönelik davalar, tahliye davaları akdin feshi ve tespit davaları, taşınmaz ya da taşınır hak veya malın paylaştırılması sonucu ortaklığın giderilmesi davaları, sulh hukuk mahkemelerinde görülmektedir.
Asliye Hukuk Mahkemesi
Medeni yargının asıl görevli mahkemesidir ve özel mahkemeler ile sulh hukuk mahkemesi görev alanına girmeyen tüm dava ve işler Asliye Hukuk mahkemelerinde görülür. Çeşitli nedenlerle özel mahkemelerin kurulmadığı yerlerde yetkili mahkemeler asliye hukuk mahkemeleridir.
Asliye Hukuk mahkemeleri tek hakimlidir. Dava konusu değer ve miktara bakılmadan mal varlığına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme Asliye hukuk mahkemeleridir.
Mahkemelerin İşlevleri
İster özel mahkemeler olsun isterse genel mahkemeler, tüm mahkemeler adaleti yerine getirmek, haklı ile haksızı ayırt etmek amaçlı görev yapan kurumlardır. İşçi ile işveren arasındaki anlaşmazlıklar, mağdur ile sanık arasındaki durumların açığa çıkması açısından mahkemeler büyük önem arz etmektedir.

Yorum Gönderme

0 Yorumlar